Sól jako białe złoto wraca do Sandomierza w wykładzie i wystawie solniczek

W Sandomierzu sól przestaje być tylko codziennym dodatkiem do obiadu i wraca do roli, którą miała przez wieki – cennego surowca, towaru i znaku prestiżu. Podczas spotkania w Zamku Królewskim dr Wojciech Rajpold opowie o niej od najdawniejszych czasów, a tuż po wykładzie będzie można wejść na wystawę, która pokazuje, jak wiele historii mieści się w niewielkiej solniczce. To propozycja nie tylko dla miłośników muzeów, lecz także dla tych, którzy chcą spojrzeć na dawną kulturę stołu z zupełnie innej strony.

• Od pradziejów do handlowego skarbu, który zmieniał codzienność
• Solniczki, które opowiadają o modzie, rzemiośle i stole dawnych elit
• Jak wygląda program wydarzenia w Zamku Królewskim

Od pradziejów do handlowego skarbu, który zmieniał codzienność

Wykład dr. Wojciecha Rajpolda ma otworzyć całą opowieść o wystawie „Srebro i sól. Solniczki z Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka ” od najstarszej perspektywy – archeologicznej. Prelegent, adiunkt w Dziale Archeologicznym Muzeum Zamkowego w Sandomierzu, ma pokazać, od kiedy człowiek korzysta z soli, jak ją pozyskiwano i dlaczego przez długi czas była traktowana niemal jak cenny kruszec.

W zapowiedzi wydarzenia wybrzmiewa też ważny wątek ekonomiczny. Sól nie służyła wyłącznie przyprawianiu potraw – pełniła również funkcję środka wymiany, a w pewnych okresach jej produkcja osiągała skalę, która wpływała na handel i codzienne życie całych regionów. Taki punkt wyjścia dobrze przygotowuje do oglądania wystawy, bo pozwala spojrzeć na naczynia solne nie jak na dekoracyjne drobiazgi, lecz jak na przedmioty osadzone w historii pracy, zamożności i obyczaju.

Solniczki, które opowiadają o modzie, rzemiośle i stole dawnych elit

Sama ekspozycja pokazuje, że solniczki potrafią być małymi dziełami sztuki. Zgromadzone obiekty wykonano ze srebra i pochodzą z różnych wytwórni w kraju oraz za granicą. Najstarsze sięgają końca XV wieku, a najpóźniejsze pochodzą z początków XX wieku, dzięki czemu cała kolekcja prowadzi widza przez kilka epok wzornictwa i zmieniającego się gustu.

Na wystawie można prześledzić, jak formy tych naczyń zależały od mody, upodobań kupujących i zwyczajów przy stole. Pokazane solniczki zestawiono też z innymi elementami srebrnej zastawy z kolekcji Muzeum Zamkowego w Sandomierzu, żeby wyraźniej wybrzmiał szerszy obraz kultury jedzenia wśród europejskich elit. Uzupełnieniem są materiały ikonograficzne oraz okazy soli kryształowej, przywołujące Wieliczkę i jej wielowiekową rolę w dostarczaniu soli na najbardziej wystawne stoły.

W kolekcji znalazły się obiekty reprezentujące kolejne style:

• gotyk,
• renesans,
• barok,
• klasycyzm,
• historyzm,
• secesję,
• art déco.

To właśnie ta różnorodność sprawia, że wystawa nie jest tylko pokazem przedmiotów, ale też lekcją o tym, jak zmieniało się rzemiosło artystyczne i estetyka na przestrzeni stuleci.

Jak wygląda program wydarzenia w Zamku Królewskim

Spotkanie w Sandomierzu zostało ułożone tak, by można było najpierw wysłuchać wykładu, a potem obejrzeć ekspozycję z zupełnie innym nastawieniem. Organizatorzy zapraszają do Sali Rycerskiej Zamku Królewskiego, gdzie podczas wydarzenia 17 kwietnia 2026 roku o godz. 18.00 rozpocznie się pierwszy wykład towarzyszący wystawie.

Warto zapamiętać najważniejsze informacje:

• data i godzina: piątek, 17 kwietnia 2026 r., godz. 18.00
• miejsce: Sala Rycerska Zamku Królewskiego w Sandomierzu
• wstęp: bezpłatny
• po wykładzie: możliwość zwiedzania wystawy „Srebro i sól. Solniczki z Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka”
• dla osób spoza sali: transmisja online na platformie Zoom po wcześniejszej rejestracji

Ekspozycja pozostanie dostępna dla zwiedzających do 31 stycznia 2027 r., więc na spokojne obejrzenie zbiorów będzie jeszcze czas. Wystawa powstała we współpracy Muzeum Zamkowego w Sandomierzu i Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka, a jej autorami i kuratorami są Klementyna Ochniak-Dudek oraz Renata Grzebuła. Dla mieszkańców i gości to dobra okazja, by zobaczyć, jak z pozoru niewielki przedmiot potrafi otworzyć szeroką opowieść o historii, smaku i dawnej codzienności.

na podstawie: UM Sandomierz.