ROP ma zmienić rachunek za odpady. Producenci dołożą się do systemu

Dwie rodziny mogą płacić tyle samo za odpady, choć jedna wyrzuca ich znacznie więcej. Rozszerzona odpowiedzialność producenta ma zmienić ten paradoks i przenieść część kosztów z mieszkańców na firmy wprowadzające opakowania na rynek. Dla mieszkańców Sandomierza oznacza to przede wszystkim zmianę sposobu finansowania gospodarki odpadami, a nie nową opłatę pobieraną bezpośrednio przez gminę.

• Obecny system nie rozróżnia ilości wyrzucanych odpadów
• Opłata produktowa ma sfinansować odbiór i recykling
• Dlaczego ROP nie jest podatkiem dla mieszkańców

Obecny system nie rozróżnia ilości wyrzucanych odpadów

Dziś wysokość opłaty za odpady w gminach może zależeć między innymi od liczby mieszkańców, gospodarstwa domowego, zużycia wody albo powierzchni nieruchomości. Żaden z tych sposobów nie wiąże jednak rachunku z rzeczywistą ilością odpadów wytwarzanych przez konkretną rodzinę.

W 2023 roku samorządy zebrały z opłat za odbiór odpadów komunalnych 12,65 mld zł. Przeciętna opłata wynosiła około 30 zł miesięcznie od mieszkańca. Koszt ponosili więc wszyscy, niezależnie od tego, czy ktoś ograniczał opakowania, korzystał z produktów wielorazowych i kupował towary na wagę, czy regularnie wybierał produkty w trudnych do recyklingu opakowaniach.

Jednolity system wprowadzony w 2013 roku miał również ograniczyć pozbywanie się śmieci poza legalnym obiegiem. Skoro każdy mieszkaniec został objęty opłatą, wyrzucanie odpadów w lesie przestało być sposobem na uniknięcie rachunku. Sam system nie daje jednak wystarczającej zachęty do ograniczania ilości śmieci.

Podobny problem dotyczy producentów. Przy niskich cenach tworzyw i braku silnych bodźców finansowych łatwiej stosować rozbudowane opakowania niż projektować je tak, aby zużywały mniej materiału i nadawały się do ponownego użycia lub recyklingu.

Opłata produktowa ma sfinansować odbiór i recykling

Rozszerzona odpowiedzialność producenta wynika z unijnych regulacji dotyczących odpadów oraz opakowań. Jej założenie jest proste: firma, która wprowadza opakowanie na rynek, powinna ponosić część kosztów jego późniejszego zebrania i zagospodarowania.

Producenci mają być zachęcani do:

• ograniczania ilości materiału używanego do produkcji opakowań,
• projektowania opakowań z myślą o recyklingu,
• stosowania trwalszych materiałów,
• rozwijania systemów ponownego użycia, takich jak butelki zwrotne i rozwiązania typu refill.

Projekt przygotowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska przewiduje opłatę produktową. Jej wysokość ma zależeć od rodzaju opakowania oraz tego, jak łatwo można je ponownie wykorzystać albo przetworzyć. Mechanizm ma realizować zasadę „zanieczyszczający płaci” i zapewniać pieniądze na zbiórkę oraz przetwarzanie odpadów.

Nie jest to całkowicie nowa idea. Obowiązujące od lat przepisy już wymagają, aby opakowania miały możliwie ograniczoną masę i objętość oraz nadawały się do wielokrotnego użycia albo recyklingu. Dotychczasowe doświadczenia pokazują jednak, że same obowiązki bez wyraźnych konsekwencji finansowych nie zawsze wystarczają.

Dlaczego ROP nie jest podatkiem dla mieszkańców

Opłata produktowa ma trafiać do systemu zbiórki i zagospodarowania odpadów, a nie zasilać budżet państwa na dowolne cele. Jej zadaniem będzie częściowe pokrycie kosztów, które obecnie w całości obciążają mieszkańców i gminy. Z tego powodu ROP jest mechanizmem finansowania gospodarki odpadami, a nie nowym podatkiem.

Wysokość opłaty może wynieść maksymalnie 4,5 zł za kilogram opakowania. Ponieważ pojedyncze opakowania ważą zwykle od kilku do kilkudziesięciu gramów, przełożenie na cenę jednego produktu powinno oznaczać zazwyczaj kilka groszy. Ostateczny koszt może zostać częściowo uwzględniony w cenach, ale jednocześnie pieniądze producentów mają zmniejszyć obciążenie systemu ponoszone przez mieszkańców.

Ważna jest także różnica między rodzinami o odmiennych nawykach zakupowych. Gospodarstwo korzystające z kranówki, toreb wielorazowych i produktów sprzedawanych na wagę wytwarza mniej odpadów niż rodzina kupująca dużo napojów oraz żywności w opakowaniach trudnych do recyklingu. Po wprowadzeniu ROP większa ilość opakowań może oznaczać większy udział w kosztach systemu – choć nie poprzez osobną pozycję na rachunku za odpady wystawianym przez gminę.

Projekt ustawy został przedstawiony przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska w sierpniu, ale mimo trwających prac nie trafił jeszcze do parlamentu. Dla mieszkańców Sandomierza najważniejsza zmiana, jeśli przepisy wejdą w życie, będzie dotyczyć źródła pieniędzy na gospodarowanie odpadami: część kosztów ma zostać przesunięta z opłat komunalnych na producentów opakowań.

na podstawie: Urząd Miejski w Sandomierzu.